O projekcie

„Kosić czy nie kosić?” – to pytanie, które rozgrzewa dyskusje w dużych i małych miastach, w parkach, na podwórkach… a nawet w osiedlowych sklepach. Od niego właśnie zaczęła się nasza przygoda z projektem badawczym realizowanym w ramach Campus Living Lab Uniwersytetu Jagiellońskiego. Czy naprawdę każde źdźbło trawy musi być idealnie, krótko przystrzyżone? W ramach projektu postanowiliśmy sprawdzić to kompleksowo. Zadaliśmy sobie pytania, które z pozoru brzmią prosto, ale mają ogromne znaczenie dla przyszłości naszych miast:

Jak często powinniśmy kosić trawniki, by wspierać bioróżnorodność?
Czy rzadsze koszenie sprzyja m.in. pszczołom, motylom i roślinom, czy raczej otwiera drogę gatunkom inwazyjnym?
Jak częstotliwość koszenia wpływa na mikroklimat, glebę i bezpieczeństwo mieszkańców?
Jak postrzegają zmianę podejścia do koszenia osoby, które na co dzień korzystają, utrzymują lub zarządzają miejską zielenią?

Campus Living Lab czyli nauka, praktyka i technologia w trosce o zrównoważone miasto

Nasz projekt był realizowany w duchu pięciokrotnej helisy, która stanowi fundament filozofii działania Campus Living Lab. Od początku przyświecało nam przekonanie, że tylko ścisła współpraca nauki, administracji publicznej, biznesu i społeczeństwa obywatelskiego pozwoli nam stworzyć rozwiązania naprawdę trwałe, odpowiedzialne i użyteczne społecznie z uwzględnieniem otaczającego nas środowiska naturalnego i walorów przyrodniczych.

Badania naukowe prowadziliśmy na terenach zieleni urządzonej Kampusu 600-lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie na specjalnie przygotowanych 72 poletkach eksperymentalnych testowaliśmy wpływ różnych reżimów koszenia (od koszenia intensywnego tj. raz na dwa tygodnie do ekstensywnego tj. raz w roku lub raz na dwa lata) na warunki mikrosiedliskowe, temperaturę, siłę ssącą gleby, aktywność mezofauny glebowej, różnorodność i liczebność roślin i bezkręgowców, w tym owadów (pszczół, motyli, prostoskrzydłych, chrząszczy naziemnych) oraz kleszczy. Równolegle odbywały się spotkania konsultacyjne i wywiady grupowe z przedstawicielami różnych środowisk, by poznać ich potrzeby, doświadczenia i oczekiwania wobec utrzymania miejskiej zieleni.

Łącząc wiedzę naukowców, doświadczenie praktyków, innowacyjność przedsiębiorców i wrażliwość społeczności lokalnych, podjęliśmy się niełatwego zadania budowania mostów pomiędzy światem nauki a codziennym życiem. To właśnie w takim partnerstwie – otwartym, różnorodnym i opartym na dialogu – narodził się pomysł, a następnie realizacja aplikacji edukacyjnej „Kosić czy nie kosić?”, którą dziś z dumą prezentujemy na tej stronie. Jej celem jest nie tylko popularyzacja wyników naszych badań, lecz także zachęcenie do refleksji nad tym, jak urbanizacja i codzienne decyzje dotyczące utrzymania zieleni wpływają na przyrodę i jakość życia człowieka w mieście. W naszej aplikacji każdy może samodzielnie przeprowadzić dwa interaktywne eksperymenty online:

Pierwszy eksperyment pokazuje, jak różne reżimy koszenia trawników wpływają na bioróżnorodność – możesz sprawdzić, jak zmienia się liczba gatunków roślin, owadów i innych organizmów w zależności od częstotliwości koszenia.

Teren eksperymentu - trawnik przy budynkach

Drugi eksperyment zabiera Cię w podróż w czasie, ukazując, jak na przestrzeni lat wraz z postępującą urbanizacją zmieniała się przyroda w Krakowie. Tu możesz sam zdecydować, jak ma wyglądać miasto przyszłości i od razu zobaczyć, jakie konsekwencje niosą te wybory dla środowiska.

Daj się wciągnąć w naukową zabawę, ucz się przez doświadczenie i przekonaj się, że każdy z nas może mieć wpływ na to, w jakim świecie żyjemy. A jeśli po przeprowadzeniu eksperymentów wpadnie Ci do głowy pomysł na kolejne badanie, ulepszenie aplikacji lub nowy sposób popularyzacji wiedzy o przyrodzie – koniecznie odezwij się do nas! Razem możemy rozwijać ideę zrównoważonych, zielonych miast, w których dobrze żyje się wszystkim – ludziom, roślinom i zwierzętom.

Serdecznie dziękujemy wszystkim osobom i instytucjom, które wsparły nasz projekt. Wyrazy wdzięczności kierujemy do autorów bezpłatnie udostępnionych zdjęć: Marka Kosińskiego, Macieja Bonka, Joanny Kajzer-Bonk, Justyny Kierat, Agnieszki Nobis, Artura Pliszko, Mateusza Sobuckiego, Karola Wałacha i Bartłomieja Zająca, a także do Krzysztofa Kokosińskiego za profesjonalną obróbkę dźwięku oraz do Magdaleny Maślerz za użyczenie głosu. \n\n\nSerdeczne podziękowania kierujemy do zespołu Campus Living Lab, zespołu Centrum Transferu Technologii CITTRU, Pracowni Multimedialnej i Komputerowej WZiKS UJ oraz Działu Administracji Kampusu 600-lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego za nieocenione wsparcie na wszystkich etapach realizacji projektu. Dziękujemy całemu zespołowi UJOT TV za profesjonalną pomoc w studio nagrań WZiKS. Dziękujemy również krakowskim firmom Ilare Soft i Jazzy Pro, których fachowe doradztwo i wsparcie w zakresie IT były dla nas niezwykle cenne. Szczególne podziękowania kierujemy do wszystkich uczestników badań fokusowych, którzy aktywnie włączyli się w ten proces partycypacyjny i podzielili się swoimi doświadczeniami oraz perspektywami – w szczególności do mieszkańców Krakowa i okolic, właścicieli Rodzinnych Ogródków Działkowych, Zarządu Zieleni Miejskiej w Krakowie, Zespołów Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego, Wydziału Kształtowania Środowiska Urzędu Miasta Krakowa, krakowskich spółdzielni mieszkaniowych, Fundacji FOTA4Climate, Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego, Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków, Stowarzyszenia Huta Sendzimira, Fundacji Przestrzeń do Życia oraz przedstawicieli firm TAKOD, Zieleń do Kwadratu oraz SKOSIMY. Za motywację, zainteresowanie projektem i zaangażowanie w testowanie aplikacji dziękujemy Studentkom i Studentom Wydziału Biologii UJ oraz Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ. A jeśli masz ochotę zostać z nami na dłużej i zatopić się w meandrach naszych badań naukowych to koniecznie sięgnij także po nasze publikacje:

Kajzer-Bonk, J., Klimek, B., Lachowska-Cierlik, D., & Musielok, Ł. (2025). Looking underground: How urban lawn mowing frequency affects soil mesofauna feeding activity. Applied Soil Ecology, 213, 106271. Dostępny tutaj: sciencedirect.com
Najda-Janoszka, M., Kajzer-Bonk, J., Milewska, E., & Wrona, S. (2025). Integrating science, technology, and experimental knowledge for sustainable innovation: A Living Lab approach to urban biodiversity management. Journal of Entrepreneurship, Management and Innovation, 21(2), 33-55. Dostępny tutaj: 5ww.jemi.edu.pl